Mimar ne iş yapar? Proje aşamaları, yetkileri ve sorumlulukları
Mimar, bir yapıyı kullanıcının ihtiyacına, imar mevzuatına ve bütçeye göre tasarlayan ve sözleşmesine göre bu tasarımın doğru inşa edilmesini izleyen meslek insanıdır. Mimar ne iş yapar sorusunun kısa yanıtı şudur: arsayı ve ihtiyacı inceler, ön proje ve kesin projeyi hazırlar, yapı ruhsatına esas mimari projeyi çizip imzalar. Ardından uygulama projesi ve detaylarla işi yapılabilir hâle getirir; kontrollük üstlendiyse şantiyede uygulamanın projeye uygunluğunu izler.
Mimar ne iş yapar?
Mimar, bir yapının tasarımından yapımına kadar uzanan sürecin mimari kararlarını verir ve bu kararları çizimle belgeler. İşin merkezinde mimari proje vardır: yapının parseldeki yeri, kütlesi, katları, iç bölümlenmesi, cephesi ve malzemesi bu projede çözülür. Mimar ayrıca statik, elektrik ve mekanik tesisat projelerini hazırlayan mühendislerle projeleri birbirine uydurur.
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği'ne (TMMOB) bağlı Mimarlar Odası'nın 2011 tarihli Mimarlık Hizmetleri Şartnamesi, mimarın müellif olarak tasarlamaya, uygulamaya ve imzaya yetkili olduğu işleri dört grupta toplar:
- Mimari tasarım. Mimari proje, rölöve, restitüsyon ve restorasyon, mekân düzenleme, çevre düzenlemesi ve kentsel tasarım.
- Uygulama ve yönetim. Mesleki kontrollük, inşaat yönetimi, proje ve şantiye koordinasyonu, şantiye şefliği, fenni mesuliyet ve yapı denetimi.
- Danışmanlık. Fizibilite, ihtiyaç programı, ihale dosyası ve şartname hazırlığı, bilirkişilik ve jüri üyeliği.
- Sanatsal çalışmalar. Maket, üç boyutlu görsel ve sanat eseri seçimi.
Her mimar şartnamedeki bütün hizmetleri vermez. Kimi mimar yalnız tasarım ofisinde çalışır, kimi şantiyede, kamuda ya da yapı denetim kuruluşunda görev alır. Ortak nokta, mimari kararların çizim, rapor ve hesapla belgelenmesi ve imzalı belgenin hukuki sorumluluk doğurmasıdır.
Bir yapı projesinde mimar hangi aşamalarda yer alır?
Mimar, bir yapı projesinde ihtiyacın belirlenmesinden binanın kabulüne kadar her aşamada yer alabilir. Mimarlar Odası şartnamesi mimari proje hizmetini hazırlık ve ön etüt, ön proje, kesin proje, uygulama projesi ve detaylar olarak sıralar. Uygulama sırasındaki mesleki kontrollük, yapıldı projesi ve kabul-teslim ise ayrı hizmetlerdir.
- Hazırlık ve ön etütİşverenin ihtiyaçları ve olanakları belirlenir; imar durumu, kadastro ve zemin bilgileri toplanır.
- Ön projeYerleşim, kotlar, otopark ve alan hesapları çözülür; planlar, en az iki kesit ve görünüşler genellikle 1/100 ölçekte çizilir.
- Kesin projeOnaylanan ön projeye göre yangın, deprem, enerji performansı, malzeme ve mahal listesi netleşir.
- Uygulama projesiStatik projeyle uyumlu, genellikle 1/50 ölçekli ve yapımın esas aldığı projedir; metraj ve keşfin temelidir.
- Sistem, montaj ve imalat detaylarıCephe, çatı, merdiven, doğrama ve ıslak hacim birleşimleri ile atölyede üretilecek elemanlar çizilir.
- Şartname, metraj ve keşifTeknik şartnameler yazılır; miktarlar ve yaklaşık maliyet hesaplanır.
- Mesleki kontrollükİnşaatın projeye ve şartnameye uygunluğu şantiye ziyaretleriyle izlenir; gerekirse ek detay hazırlanır.
- Yapıldı projesi ve kabulSözleşmede isteniyorsa uygulanan hâl projelere işlenir; mimar kabul öncesi eksikleri belirler ve kabul tutanağını yüklenici ve işverenle birlikte imzalar.
Şartname her aşamaya mimari proje bedelinden bir pay ayırır. En büyük pay %30 ile uygulama projesinindir; kesin proje %20, sistem, montaj ve imalat detayları birlikte %20 alır. Hazırlık ve ön etüt, ön proje, uygulama projesi ile sistem ve montaj detayları zorunlu aşamalardır ve toplam payları %60'tır. Kesin proje ise şartnamede zorunlu aşama sayılmaz.
- Hazırlık ve ön etüt5
- Ön proje15
- Kesin proje20
- Uygulama projesi30
- Sistem, montaj ve imalat detayları20
- Şartname, metraj ve keşif10
Veriyi tablo olarak göster
| Aşama | Pay (%) |
|---|---|
| Hazırlık ve ön etüt | 5 |
| Ön proje | 15 |
| Kesin proje | 20 |
| Uygulama projesi | 30 |
| Sistem, montaj ve imalat detayları | 20 |
| Şartname, metraj ve keşif | 10 |
Bize göre bu dağılımın pratik bir anlamı var: ön proje bedelin yalnız %15'ini oluşturur, ama sonraki bütün aşamaların ölçüsünü belirler. Ön projede netleşmeyen bir karar, uygulama projesinde ya da şantiyede daha pahalıya değişir.
Yapı ruhsatı da mimarın çizdiği projeye dayanır. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğine göre uygulama projeleri mimari, statik, elektrik ve mekanik tesisat projelerinden oluşur. Ruhsattan sonra süreç yapı denetimi ve yapı kullanma izniyle tamamlanır; iskânın nasıl alındığını yapı kullanma izin belgesi yazımızda anlattık.
Mimar hangi projeleri imzalar?
Mimar, yapı ruhsatının eki olan mimari projeyi hazırlar ve proje müellifi olarak imzalar. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğine göre mimari proje, mimarlar tarafından uygulama imar planına, parselasyon planına ve yönetmeliğe uygun olarak hazırlanır. Mimar ayrıca rölöve, restorasyon ve tadilat projelerini ve bazı ek projeleri de imzalayabilir.
Yönetmelik mimari projenin içeriğini şöyle sayar:
- vaziyet planı, kat irtifakı ve kat mülkiyetine esas paylaşım tablosu ve metrekare cetveli;
- bodrumlar dâhil bütün kat planları ve çatı planı;
- biri ortak merdivenden geçen en az iki kesit ve yeterli sayıda görünüş;
- toprak kazı hesabı ile otopark, sığınak ve ağaç hesapları.
Asansör avan projesi, ısı ve su yalıtım projesi ve gürültüye karşı korunma raporu gibi ek projeleri yönetmelik mimar ve mühendislere bırakır. Statik, elektrik ve mekanik tesisat projeleri ise ilgili mühendislerin işidir. Proje ve fenni mesuliyet üstlenen mimarın Mimarlar Odası'na kayıtlı olması ve büro tescili yaptırması gerekir.
Hangi binalarda deneyimli mimar şartı var?
Mayıs 2023'te yönetmeliğe eklenen hüküm, nüfusu 50.000'i aşan belediyelerde umuma açık yeni binaların mimari projesi için deneyim şartı getirir. Proje müellifi mimarın en az 5 yıl deneyimi olmalıdır. Mimar ayrıca toplam en az 10.000 m² ruhsatlı ve en az 4 farklı yapının projesinde aktif görev aldığını belgelemelidir.
Deneyim şartı resmi binalar, ibadet yerleri, eğitim, sağlık, kültür ve eğlence yapıları, konaklama binaları, alışveriş merkezleri, ulaştırma istasyonları ve büro, iş hanı, pasaj gibi ticari yapılar için geçerlidir. Devletin güvenliği bakımından gizlilik taşıyan yapılar kapsam dışıdır. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun ve diğer özel kanunlar kapsamındaki alanlardaki binalar da şarta tabi değildir. Mimarlıkta tezli lisansüstü eğitim almış mimarlar için ölçütlerin yarısı yeterlidir; hüküm 1 Temmuz 2023'te yürürlüğe girdi.
Bu bölüm hukuki tavsiye değildir. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin güncel hâlini belediyenizden ya da Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından doğrulayın.
Mimar ile inşaat mühendisi arasındaki fark nedir?
Mimar ile inşaat mühendisi arasındaki temel fark, projedeki sorumluluk alanıdır. Mimar yapının mekânlarını, kütlesini ve cephesini tasarlar ve mimari projeyi imzalar. İnşaat mühendisi, mimari projeye ve zemin etüdüne uygun olarak taşıyıcı sistemi hesaplar ve statik projeyi imzalar. İki meslek ayrı diplomalara ve TMMOB'a bağlı ayrı odalara dayanır.
| Konu | Mimar | İnşaat mühendisi | İç mimar |
|---|---|---|---|
| Unvanın dayanağı | Mimarlık diploması (3458 sayılı Kanun) | İnşaat mühendisliği diploması (3458 sayılı Kanun) | İç mimarlık lisans diploması |
| Meslek odası | TMMOB Mimarlar Odası | TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası | TMMOB İçmimarlar Odası |
| Ruhsat sürecindeki projesi | Mimari proje | Statik proje; zemin ve temel etüdü (jeoloji ve jeofizik mühendisleriyle) | Yalnız üç yapı türünde iç mekân projesi, iskândan önce |
| Yönetmelikteki deneyim şartı | Nüfusu 50.000'i aşan belediyelerde umuma açık yeni binalarda 5 yıl (tezli lisansüstünde yarısı) | Zemin kat hariç 5 kat ve üstü binalarda kat sayısına göre en az 3 yıl, 5 yıldan fazla ya da 7 yıldan fazla | Tanımlanmamış |
| Şantiye şefliği | Yapabilir | Yapabilir; kazık, iksa ve deprem yalıtımı gibi işlerde yalnız inşaat mühendisi | Yönetmelikte sayılan meslekler arasında değil |
1938 tarihli 3458 sayılı Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanun, mimar ve mühendis unvanlarını diplomaya bağlar; belgesi olmayan kişi bu unvanlarla imza atamaz. Kanun iki mesleğin yetkisini ayrıca ayırmaz. Ayrım, imar mevzuatının hangi projeyi kimin hazırlayacağını saymasından doğar.
İki meslek aynı projede birlikte çalışır. Yönetmelik statik projenin mimari projeye uygun hazırlanmasını ister; Mimarlar Odası şartnamesi de mimari uygulama projesinin statik projenin ölçülerini içermesini ister. Bize göre iki disiplinin uzlaşması ön proje aşamasında başlamalıdır. İç mimarın rolünü iç mimar ne yapar yazımızda ayrıca anlattık.
Mimar şantiyede ne yapar?
Mimar şantiyede başlıca üç rolden biriyle bulunabilir: işveren adına kontrollük yapan mimar, yapı müteahhidi adına çalışan şantiye şefi ya da yapı denetim kuruluşunun denetçi mimarı. Her rolün kime karşı sorumlu olduğu farklıdır. Mimarın hangi rolde olduğunu sözleşme ve ruhsat belgeleri gösterir.
- Kontrollük yapan mimar. İşveren adına inşaatın projeye, şartnameye ve standartlara uygunluğunu izler, ek detay hazırlar ve talimat verir. Mimarlar Odası şartnamesi bunu "mesleki kontrollük" adıyla ayrı bir hizmet olarak tanımlar.
- Şantiye şefi. Yapım işini yapı müteahhidi adına yöneten teknik personeldir. Şantiye Şefleri Hakkında Yönetmeliğe göre mimarlar da şantiye şefi olabilir; görev yapı ruhsatından yapı kullanma iznine kadar sürer.
- Denetçi mimar. 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun'a göre Bakanlıktan denetçi belgesi almış ve yapı denetim kuruluşunda çalışan mimardır. Kuruluşun görevi, yapının ruhsata ve eklerine uygun yapılmasını denetlemektir.
Bize göre aynı mimarın aynı işte hem müteahhit adına şantiye şefi hem işveren adına kontrol olması çıkar çatışması yaratabilir. Bu yüzden roller sözleşmede baştan ayrılmalı ve kimin hangi belgeyi imzalayacağı yazılmalıdır.
Picco Mimarlık hangi ölçekte projeler yürütüyor?
Picco Mimarlık'ın arşivinde Kasım 2026 itibarıyla 8 ülkede ve 31 şehirde 156 proje kaydı bulunuyor. Kayıtların 131'i sağlık, 14'ü otel kategorisindedir (satış ofisi ve fuar standı dâhil); kalanlar sosyal mekân, konut ve eğitim yapılarıdır. Sağlık kategorisindeki 131 kaydın alan medyanı 400 m²'dir; en küçüğü 86 m², en büyüğü 3.000 m²'dir.
Veriyi tablo olarak göster
| Yıl | Proje sayısı |
|---|---|
| 2015 | 3 |
| 2016 | 3 |
| 2017 | 8 |
| 2018 | 3 |
| 2019 | 9 |
| 2020 | 13 |
| 2021 | 26 |
| 2022 | 14 |
| 2023 | 19 |
| 2024 | 23 |
| 2025 | 9 |
| 2026 | 12 |
Yıl bilgisi olan 142 kaydın 82'si, yani yaklaşık %58'i, 2021–2024 dönemine aittir; en yoğun yıl 26 kayıtla 2021'dir. Hizmet kapsamı kayıtlı 139 projenin 58'inde kapsam anahtar teslim uygulama, 41'inde proje ve şantiye takibidir. Bize göre bu dağılım, işlerimizin çoğunda hizmetin şantiyede de sürdüğünü gösteriyor: iki grup birlikte 99 proje, yani kapsamı kayıtlı projelerin yaklaşık %71'i eder.
Tamamladığımız işlerin listesi referans listemizde, ofisimizin yapısı kurumsal sayfamızda yer alıyor. Sağlık yapılarındaki projeleri sağlık kurumları projelerimiz sayfasında görebilirsiniz.
Bize göre mevcut bir binada klinik ya da otel katı tasarlanırken ilk iş, binanın onaylı mimari projesini ve yapı kullanma izin belgesini görmektir. Plan, ıslak hacim ya da kullanım amacı değişecekse bu belgeler hangi izinlerin gerekeceğini baştan gösterir.
Projenizi konuşalım.
Kısa bilgilerinizi bırakın; ekibimiz sizinle iletişime geçip kapsamı, bütçeyi ve sonraki adımları konuşsun.
Mevcut mekânlarda yerinde keşif ücretsizdir.
Hemen konuşmak isterseniz: WhatsApp Picco Mimarlık’ı arayın: +90 850 532 10 50
Proje talebiniz bize ulaştı.
Ekibimiz paylaştığınız bilgileri inceleyerek sizinle iletişime geçecek.
Sık sorulan sorular
Dış mimar ne demek, mimarla aynı mı?
Evet, "dış mimar" günlük dilde mimarı iç mimardan ayırmak için kullanılan bir deyiştir; yasal bir unvan değildir. 3458 sayılı Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanun yalnız "mimar" ve "yüksek mimar" unvanlarını sayar. Dış mimar diye anılan kişi, mimarlık diploması olan ve yapının mimari projesini hazırlayan mimardır.
Mimar olmak için ne gerekir?
Türkiye'de mimar unvanı, 3458 sayılı Kanun'a göre mimarlık diplomasıyla alınır; yurt dışı diplomaları için kanun ayrıca belge arar. Ruhsata esas proje hazırlayacak mimarın Mimarlar Odası'na kayıtlı olması ve büro tescili yaptırması gerekir. Nüfusu 50.000'i aşan belediyelerde umuma açık yeni binaların mimari projesi için ayrıca en az 5 yıllık deneyim aranır; mimarlıkta tezli lisansüstü eğitim almış mimarlar için ölçütlerin yarısı yeterlidir.
Yurt dışında mimar olma şartları farklı mı?
Evet, şartlar ülkeye göre değişir. Avrupa Mimarlar Konseyi'ne (ACE) göre Avrupa Birliği'nde diplomanın otomatik tanınması için en az beş yıllık eğitim ya da dört yıllık eğitim ve iki yıllık denetimli staj gerekir. ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu'na (BLS) göre ABD'de bütün eyaletler mimarlardan lisans ister. Lisansın yolu genellikle mimarlık diploması, ücretli staj ve Architect Registration Examination sınavıdır.
Mimarın projeden doğan sorumluluğu ne kadar sürer?
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun'a göre proje müellifleri, ruhsata, eklerine ve fen kurallarına aykırı yapımdan doğan hasarlardan kusurları oranında sorumludur. Süre yapı kullanma izninin alındığı tarihten başlar: taşıyıcı sistem için 15 yıl, taşıyıcı olmayan kısımlar için 2 yıldır. Sorumluluk yapı sahibine ve ilgili idareye karşıdır. Bu süreler 4708 sayılı Kanun'a göredir; hukuki tavsiye değildir, güncel hâlini doğrulayın.
Mimarla ilk görüşmeye ne götürmek gerekir?
Bize göre ilk görüşmeye tapu ya da kira sözleşmesi, imar durumu bilgisi, varsa binanın onaylı projeleri, kullanıcı ve ihtiyaç listesi ve bir bütçe aralığıyla gelmek süreci hızlandırır. Mimarlar Odası şartnamesi de hazırlık aşamasında işverenin ihtiyaçlarının, imar durumu, kadastro ve zemin bilgilerinin toplanmasını öngörür. Eksik belge, ön projenin yanlış bir varsayımla başlamasına yol açabilir.
Mimar ne iş yapar sorusunun özü şudur: bir ihtiyacı imar mevzuatına uygun, inşa edilebilir ve belgelenmiş bir projeye çevirmek ve bu projenin doğru uygulanmasını izlemek. Projenizin hangi aşamada mimar gerektirdiğini konuşmak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.