Klinik iç mimarlık hizmetleri: hangi aşamada hangi çizim ve belge?
Klinik projelerinde önemli iç mimarlık hizmetleri sırasıyla şunlardır: rölöve ve ihtiyaç programı, yerleşim planı ve konsept, ruhsat çizimleri, uygulama projesi ve tesisat koordinasyonu, malzeme, mobilya ve aydınlatma listeleri, bütçe, şantiye takibi ya da anahtar teslim uygulama ve teslim dosyası. Klinik iç mimarlık hizmetlerinin her biri somut bir çıktı verir: ölçülü bir çizim, bir liste ya da onaylı bir belge. Ön izin gereken kuruluşlarda bu çizimler yatırımdan önce hazırlanır.
Hangi iç mimarlık hizmetleri klinik projelerinde önemlidir?
Klinik projesinde en önemli iç mimarlık hizmetleri, ruhsatı ve uygulamayı doğrudan etkileyenlerdir. Bunlar doğru bir rölöve, kuruluş türüne uygun bir ihtiyaç programı, ruhsat dosyasıyla tutarlı bir yerleşim planı ve tesisatla eşleştirilmiş bir uygulama projesidir. Malzeme listeleri, bütçe ve şantiye hizmeti bu dört belgenin üzerine kurulur.
| Aşama | İç mimarlık hizmeti | Çıktı (çizim, liste, belge) | Picco hizmeti |
|---|---|---|---|
| 1. Ön inceleme ve rölöve | Mekânın ölçülmesi; kat, giriş, mevcut tesisat ve yapı kullanma izninin incelenmesi | Rölöve planı ve kesitleri, mevcut tesisat noktaları, ön inceleme notu | Mimari tasarım |
| 2. İhtiyaç programı | Kuruluş türü, oda ve ünit sayısı, personel ve cihazların listelenmesi | İhtiyaç programı tablosu, cihaz listesi | İç mimarlık |
| 3. Yerleşim ve konsept | Yerleşim alternatifleri, hasta ve personel akışı, konsept | 1/100 ya da 1/50 yerleşim planı, konsept panosu, üç boyutlu görseller | İç mimarlık |
| 4. Ruhsat çizimleri | Ön izin ve ruhsat dosyasına giren çizimlerin hazırlanması | Ruhsata esas planlar, tadilat ya da revize proje | Mimari tasarım, teknik projelendirme |
| 5. Uygulama projesi ve koordinasyon | Detaylandırma; cihaz, tesisat ve aydınlatma noktalarının eşleştirilmesi | Uygulama planları, tavan ve zemin planları, detaylar, koordinasyon planı | Teknik projelendirme |
| 6. Malzeme, mobilya ve aydınlatma | Malzeme, mobilya ve armatür seçimi | Mahal listesi, malzeme ve renk kartelası, mobilya listesi, aydınlatma planı, teknik şartname | İç mimarlık, tasarım bütçelendirme |
| 7. Bütçe | Metraj, maliyet ve alternatiflerin karşılaştırılması | Metraj ve keşif, iş listesi, iş programı | Tasarım bütçelendirme |
| 8. Uygulama | Şantiyenin projeye uygunluk denetimi ya da uygulamanın üstlenilmesi | Şantiye tutanakları, numune onayları, eksik listesi | Şantiye takibi, anahtar teslim uygulama |
| 9. Teslim | Uygulama sonu durumun belgelenmesi | Uygulama sonu projeleri, teslim tutanağı, garanti belgeleri | Şantiye takibi, anahtar teslim uygulama |
Tablodaki ilk yedi aşama tasarım ve hazırlık işidir. Son iki aşamayı kimin yürüteceği seçilen hizmet modeline bağlıdır: yatırımcı, tasarımcı ya da yüklenici. İç mimarın genel görev tanımını iç mimar ne yapar yazımızda anlattık; bu yazı klinik projesine özgü çıktılara odaklanır.
İngiltere'de ve İngiliz uygulamasını esas alan uluslararası projelerde aynı yol, Kraliyet Mimarlar Enstitüsü'nün (RIBA) 2020 tarihli iş planında sekiz aşamayla tanımlanır. Bu aşamalar stratejik tanım, hazırlık ve brif, konsept tasarım, mekânsal koordinasyon, teknik tasarım, üretim ve inşaat, teslim ve kullanımdır. Tablodaki ihtiyaç programı yaklaşık olarak RIBA'nın 1. aşamasına, uygulama projesi ve koordinasyon 3. ve 4. aşamalarına denk düşer.
Rölöve, ihtiyaç programı ve konsept neden ilk adımdır?
Rölöve, ihtiyaç programı ve konsept ilk adımdır, çünkü sonraki bütün çizimler bu üç belgenin ölçülerine ve kararlarına dayanır. Asgari oda ölçüleri ve zorunlu birimler yönetmelikte yazılıdır. Mekân hatalı ölçülürse ruhsat çizimi ile şantiyede yapılan iş birbirini tutmaz; ihtiyaç programı eksikse yerleşim planı sonradan baştan çizilir.
Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik Nisan 2025'te yenilendi. Yönetmelik tıp merkezi, poliklinik, fizik tedavi müessesesi ve muayenehaneyi kapsar. Asgari fiziki standartlardaki ölçülerde yalnız %2'ye kadar sapmaya izin verir. Örnek: asgari ölçüsü 20 m² olan bir birimde alt sınır 20 × 0,98 = 19,6 m²'dir. Ağız ve diş sağlığı yönetmeliğinde böyle bir sapma payı yer almaz. Bize göre bu dar pay, oda ölçülerinin yerleşim planında duvar kaplaması payı düşülerek kontrol edilmesini gerektirir.
Bu üç aşamanın çıktıları şunlardır:
- Rölöve: plan ve kesitler; kolon, kiriş, kapı ve pencere ölçüleri; mevcut su, atık su, elektrik ve havalandırma noktaları.
- İhtiyaç programı: kuruluş türü, oda listesi ve ölçüleri, ünit ya da muayene odası sayısı, personel sayısı ve cihaz listesi.
- Konsept: iki ya da üç yerleşim alternatifi, hasta ve personel akış şeması, malzeme ve renk yönü, üç boyutlu görseller.
İhtiyaç programı yalnız bir istek listesi değil, ruhsat dosyasının da girdisidir. Yeni yönetmeliğe göre tıp merkezinin gözlem yatağı ve poliklinik sayısı ön izin belgesine yazılır. Ön izin projesindeki kapasiteden fazla bina ve mekân yatırımı ek kadro hakkı vermez. Bu yüzden oda sayısı kadro planıyla birlikte belirlenir.
Sağlık yapılarında ihtiyaç programının ağırlığı başka ülkelerde de görülür. ABD'de sağlık yapısı kılavuzlarını yayımlayan Facility Guidelines Institute (FGI), 2014 baskısında önceki baskılardaki işlevsel program şartını güçlendirdi; programı isteğe bağlı bir belge değil, asgari bir şart olarak tanımladı. Programı hazırlatma sorumluluğu mal sahibindedir; tasarımcı çoğu zaman yazımına katılır.
Ruhsat için hangi çizimler ve belgeler hazırlanır?
Ruhsat için hazırlanan çizimler kuruluş türüne göre değişir. Ayakta teşhis yönetmeliğine bağlı (diş dışı) poliklinik ve tıp merkezleri açılmadan önce, muayenehane dışındaki ağız ve diş sağlığı kuruluşları ise yatırıma başlamadan önce ön izin alır. Ayakta teşhis kuruluşlarının ön izin dosyasında mimari projeler bulunur. İç mimarın yerleşim planı bu projelerle aynı ölçüleri ve oda adlarını taşımalıdır.
- Poliklinik ve tıp merkezi (diş dışı): Nisan 2025 tarihli yönetmeliğe göre tıp merkezi, poliklinik ve müessese açılmadan önce Bakanlıktan ön izin alır (md. 9/1). Ek-7'deki mimari projeler, Bakanlık uygun görürse imar mevzuatına uygun olarak üç takım hazırlanır ve belediyece, mücavir alan dışında valilikçe onaylanır (md. 9/3). Eksiksiz başvuru en geç 30 günde sonuçlanır (md. 9/4).
- Mevcut binada tadilat: aynı yönetmeliğe göre tadilat projesi, tadilata başlanmadan önce Bakanlıkça onaylanır (md. 9/7). Ruhsatlı binada taşıyıcıyı etkilemeyen ve brüt alanı değiştirmeyen tadilat ise belediye proje onayı aranmadan, Bakanlık izniyle ruhsata esas son proje üzerinde yapılır (md. 9/6).
- Ağız ve diş sağlığı kuruluşları: Ağız ve Diş Sağlığı Hizmeti Sunulan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik'e göre muayenehane dışındakiler yatırıma başlamadan önce ön izin alır (md. 12/1). Ruhsat başvurusu Ek-2'deki belgelerle yapılır (md. 13/1).
- Ruhsatlı ağız ve diş sağlığı kuruluşunda değişiklik: ruhsata esas fiziki alanlar müdürlük izni olmadan değiştirilemez (md. 27/2-ç). Büyük onarım ve tadilatta belediye onaylı revize projelerle başvurulur (md. 15/10).
Çizimleri kimin imzalayacağı da bellidir. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'ne göre mimari projeyi mimar hazırlar; elektrik ve mekanik tesisat projeleri ilgili mühendislerin işidir. İç mimar yerleşim planını ve iç mekân çizimlerini hazırlar ve ruhsat dosyasındaki planlarla tutarlılığı sağlar.
Belge listeleri yönetmelik eklerinde yer alır ve sık değişir. Bu bölüm hukuki tavsiye değildir; yönetmeliklerin güncel hâlini ve belge listesini il sağlık müdürlüğünden doğrulayın. Diş kliniklerinde kuruluş türlerinin şartlarını diş kliniği açma şartları yazımızda karşılaştırdık.
Medikal tesisat ve elektrik koordinasyonu iç mimarın işi mi?
Medikal tesisatın ve elektriğin projesini mühendisler hazırlar; koordinasyonu ise genellikle iç mimarlık hizmetinin parçasıdır. İç mimar cihazların, prizlerin, aydınlatmanın, vakum, basınçlı hava ve medikal gaz çıkışlarının yerini yerleşim planına göre belirler. Bu noktaları tek bir koordinasyon planında toplar; mühendis hattı, kapasiteyi ve güvenlik donanımını bu plana göre tasarlar.
Medikal gaz boru hatlarının uluslararası standardı ISO 7396-1'dir. Standart oksijen, tıbbi hava, diazot monoksit, karbondioksit ve vakum hatlarını kapsar. Bu hatların tasarımını, kurulumunu, testini, devreye alınmasını ve belgelendirilmesini düzenler. Diş hekimliğindeki vakum sistemleri bu standardın dışındadır; diş kliniğindeki merkezi vakum ekipmanı ISO 10637'nin konusudur.
Koordinasyon aşamasının çıktıları şunlardır:
- Cihaz yerleşim planı: ünit, röntgen, otoklav, kompresör, vakum ünitesi ve muayene cihazlarının yeri ve ölçüsü.
- Elektrik ve zayıf akım noktaları planı: priz, data, aydınlatma anahtarları ve cihaz beslemeleri.
- Tavan planı: armatürler, havalandırma menfezleri, tavan içi erişim kapakları ve tavan yükseklikleri.
- Zemin çıkışları planı: su, atık su, basınçlı hava ve vakum çıkışlarının ölçülü yeri.
Mobilya, malzeme ve aydınlatma seçiminde iç mimar ne yapar?
İç mimar mobilyayı, malzemeyi ve aydınlatmayı seçer ve bu seçimleri uygulayıcının fiyat verip sipariş edebileceği listelere çevirir. TMMOB İçmimarlar Odası'nın çizim standardı, uygulama projesinin içinde mahal listesini, malzeme ve renk kartelasını ve teknik şartnameyi sayar. Klinikte bu listeler, teklif toplamanın ve teslimde kontrolün de ortak dayanağıdır.
- Mahal listesi: her oda için zemin, duvar, tavan, süpürgelik, kapı ve tezgâh malzemesi.
- Malzeme ve renk kartelası: numune kodlarıyla bütün yüzeyler.
- Mobilya ve donatı listesi: sabit ve hareketli mobilyanın ölçüsü, adedi, malzemesi ve tedarikçisi.
- Aydınlatma planı ve armatür listesi: armatür tipi, adet, renk sıcaklığı ve kumanda düzeni.
- Teknik şartname: malzemenin kalitesi, uygulama yöntemi ve kabul koşulları.
Picco'nun hizmet listesindeki tasarım bütçelendirme bu aşamada devreye girer. Sitemizdeki tanıma göre malzeme seçenekleri, imalat yöntemleri ve uygulama alternatifleri maliyet, kalite ve kullanım ömrü açısından karşılaştırılır. Seçilen seçenek mahal listesine işlenir; böylece bütün teklifler aynı listeye göre alınır.
Uygulamada hangi hizmet modeli seçilir: yalnız proje, şantiye takibi ya da anahtar teslim?
Uygulama aşamasında üç hizmet modeli vardır. Yalnız proje modelinde iç mimar çizimleri ve listeleri teslim eder, uygulamayı yatırımcı yürütür. Proje ve şantiye takibinde iç mimar işin projeye uygunluğunu denetler. Anahtar teslim uygulamada ise tasarımı yapan ofis uygulamayı da üstlenir ve kliniği kullanıma hazır teslim eder.
İçmimarlar Odası'nın en az ücret şartnamesi, işveren adına yapılan kontrolörlüğü proje hizmetinden ayrı bir hizmet olarak tanımlar.
Modellerin çıktıları birbirinin üzerine eklenir:
- Yalnız proje: çizim seti, listeler, metraj ve iş listesi.
- Proje ve şantiye takibi: bunlara ek olarak şantiye ziyaret tutanakları, numune ve imalat onayları, eksik listesi.
- Anahtar teslim: bunlara ek olarak iş programı, tedarik, tesisat testleri, uygulama sonu projeleri ve teslim tutanağı.
Anahtar teslim modelin kapsamını, sözleşme konularını ve teslim belgelerini anahtar teslim diş kliniği yazımızda ayrıntılı anlattık. Hangi model seçilirse seçilsin, teslim dosyasında uygulama sonu projeleri bulunmalıdır. Ruhsatlı bir ağız ve diş sağlığı kuruluşunda sonraki tadilat başvurusu ruhsata esas projeler ve revize projelerle yapılır.
Sağlık alanında iç mimarlık hizmetini hangi firmalar verir?
Sağlık alanında iç mimarlık hizmeti veren firmalar üç türe ayrılabilir: uzman sağlık yapıları ofisleri, genel iç mimarlık firmaları ve uygulama yüklenicileri. Üçü aynı aşamaları farklı genişlikte kapsar. Aralarındaki fark ruhsat ve tesisat koordinasyonundaki deneyimde, şantiyedeki rolde ve tasarımın bağımsız denetlenip denetlenmediğindedir.
| Firma türü | Tipik kapsam | Güçlü yanı | Sınırı |
|---|---|---|---|
| Uzman sağlık yapıları ofisi | İhtiyaç programından uygulama projesine; istenirse şantiye takibi ya da anahtar teslim | Yönetmelik ölçüleri, ruhsat çizimleri ve cihaz koordinasyonu günlük işidir | Uzak şehirlerde şantiye hizmeti ayrıca planlanır |
| Genel iç mimarlık firması | Konsept, uygulama projesi, malzeme ve mobilya | Tasarım ve detay deneyimi geniştir | Sağlık mevzuatı ve medikal tesisat için ek danışmanlık gerekebilir |
| Uygulama yüklenicisi | İnşaat, tesisat ve imalat; bazen tasarım da | Tek muhatap; süre ve maliyet tek elde yönetilir | Bağımsız denetim ancak ayrı bir kontrolörle olur (her anahtar teslim modelinde olduğu gibi); projesiz başlanırsa kapsam belirsiz kalır |
Bu sınıflama bir kalite sıralaması değildir. Küçük bir muayenehane yenilemesinde genel bir iç mimarlık firması yeterli olabilir. Ön izin isteyen bir poliklinikte ise ruhsat çizimlerini ve medikal tesisat koordinasyonunu bilen bir ekip gerekir.
Picco Mimarlık'ın proje arşivindeki 156 kaydın 131'i, yani yaklaşık %84'ü sağlık kategorisindedir.
Picco Mimarlık klinik projelerinde hangi hizmetleri veriyor?
Picco Mimarlık'ın klinik projelerindeki hizmetleri altı başlıkta toplanır: mimari tasarım, iç mimarlık, teknik projelendirme, tasarım bütçelendirme, şantiye takibi ve anahtar teslim uygulama. Kasım 2026 itibarıyla proje arşivinin sağlık kategorisinde 131 proje var; bir diş deposu, bir laboratuvar ve bir güzellik merkezi de bunlara dahildir. Bunların 99'unda kapsam çizimle sınırlı değildir: 41'i proje ve şantiye takibi, 58'i anahtar teslim uygulama kapsamındadır.
- 131proje sağlık kategorisinde, 2015–2026
- 21il, Türkiye'de
- 5ülke, yurt dışında
- 99projede şantiye takibi ya da anahtar teslim uygulama
- 400 m²medyan kayıtlı alan
Hizmet kapsamı projenin büyüklüğüyle değişiyor. 600–999 m² arasındaki 24 projenin 16'sının kapsamı anahtar teslim uygulamadır; 150–299 m² arasındaki 28 projede bu sayı 7'dir. Yalnız proje kapsamının payı en çok 150 m²'nin altındaki projelerde görülür: 17 projenin 7'si.
- Yalnız proje
- Proje ve şantiye takibi
- Anahtar teslim
Veriyi tablo olarak göster
| Proje alanı | Yalnız proje | Proje ve şantiye takibi | Anahtar teslim |
|---|---|---|---|
| 150 m²'nin altı | 7 | 4 | 6 |
| 150–299 m² | 8 | 13 | 7 |
| 300–599 m² | 11 | 12 | 22 |
| 600–999 m² | 3 | 5 | 16 |
| 1.000 m² ve üzeri | 3 | 7 | 7 |
Kayıtlı alanın medyanı da kapsamla birlikte büyüyor: yalnız proje kapsamındaki projelerde 311 m², proje ve şantiye takibinde 390 m², anahtar teslimde 450 m². Bize göre ölçek büyüdükçe iş kalemleri ve uygulayıcı sayısı artar; tek muhataplı modelin koordinasyon kolaylığı bu projelerde daha çok aranır.
Yurt dışındaki 5 sağlık projesi (Bişkek, Necef, Londra, Bakü ve İran'da birer proje) yalnız proje ya da proje ve şantiye takibi kapsamındadır; anahtar teslim projelerin hepsi Türkiye'dedir. Antalya'daki 1.100 m²'lik, 8 ünitli Dental Excellence Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği anahtar teslim kayıtlıdır. Diğer işler sağlık kurumları projelerimiz sayfasındadır.
Klinik projenizi konuşalım.
Kısa bilgilerinizi bırakın; ekibimiz sizinle iletişime geçip kapsamı, bütçeyi ve sonraki adımları konuşsun.
Mevcut mekânlarda yerinde keşif ücretsizdir.
Hemen konuşmak isterseniz: WhatsApp Picco Mimarlık’ı arayın: +90 850 532 10 50
Proje talebiniz bize ulaştı.
Ekibimiz paylaştığınız bilgileri inceleyerek sizinle iletişime geçecek.
Sık sorulan sorular
Mevcut bir kliniği yenilerken hangi iç mimarlık hizmetleri gerekir?
Mevcut klinikte iş, rölöveyle ve rölövenin ruhsata esas projelerle karşılaştırılmasıyla başlar. Ruhsatlı bir ağız ve diş sağlığı kuruluşunda ruhsata esas fiziki alanlar müdürlük izni olmadan değiştirilemez; büyük onarım ve tadilatta belediye onaylı revize projelerle başvurulur. Bu yüzden yenilemede rölöve, değişiklik planı ve revize proje çizimleri, yeni malzeme ve mobilya listelerinden önce gelir.
Klinik için yalnız yerleşim planı yaptırmak yeterli mi?
Yerleşim planı odaların düzenini ve ölçülerini gösterir, ama uygulama için yeterli değildir. Uygulayıcının işi yapabilmesi için tavan ve zemin planları, tesisat çıkışlarının ölçülü yeri, detaylar ve mahal listesi gerekir. Bize göre yalnız yerleşim planıyla başlanan işlerde kararlar şantiyede verilir; bu da maliyeti ve süreyi öngörülemez kılar.
Cihaz tedarikçisinin verdiği plan iç mimarlık projesinin yerine geçer mi?
Geçmez; tedarikçinin planı projenin girdisidir. Ünit, röntgen ya da vakum ünitesi üreticisi cihazın kurulum ölçülerini ve bağlantı şartlarını verir. Diş kliniklerindeki merkezi vakum ekipmanının standardı ISO 10637 de üreticiden kurulum, kullanım ve bakım bilgisi ister. Odaların düzeni, ruhsat çizimleri, malzeme ve aydınlatma ise iç mimarlık projesinde çözülür.
İç mimarlık hizmetinin sonunda hangi belgeler teslim edilir?
TMMOB İçmimarlar Odası'nın çizim standardına göre her proje aşamasının belgeleri işverene teslim edilir. Onay sırasında istenen değişiklikler proje orijinallerine işlenir. Klinikte teslim dosyasında ayrıca uygulama sonu projeleri, mahal ve mobilya listeleri, cihaz yerleşim planı ve garanti belgeleri bulunmalıdır. Bu dosya sonraki tadilatın ve ruhsat işlemlerinin dayanağıdır.
Klinik iç mimarlık hizmetine ne zaman başlanmalı?
Bize göre en doğru zaman, kira ya da satın alma sözleşmesinden öncedir. Ön inceleme ve kaba bir yerleşim planı, mekânın oda ya da ünit hedefini karşılayıp karşılamadığını gösterir. Ağız ve diş sağlığı yönetmeliği, ön izin gereken kuruluşlarda yatırıma ön izinden önce başlanamayacağını yazar. Bu yüzden ruhsat çizimleri takvimin başına konur.
Klinik iç mimarlık hizmetlerini aşamalarına ve çıktılarına göre yazılı tanımlamak, teklifleri karşılaştırmayı ve sorumlulukları ayırmayı kolaylaştırır. Kliniğinizin kuruluş türü ve hedef kapasitesi için hangi aşamaların gerektiğini konuşmak isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz.