Diş ünit odası ölçüleri: kaç m², hangi en ve boy, hangi tesisat?
Türkiye'de ünit odası ölçüleri yönetmelikte alanla tanımlanır: diş ünitinin bulunduğu muayene odası en az 12 m² olur, lavabo içerir ve yalnız bir ünit alır. Yönetmelik en ve boy vermez. Henry Schein'in iki yayını yan dolaplı bir oda için yaklaşık 2,9–3,05 m en önerir. 2016–2022 arasındaki eski kural ünitin baş tarafında 1,5 m, diğer üç yanında 1 m boşluk istiyordu; örnek bir koltukla bu yaklaşık 2,7 × 4,5 m eder.
Ünit odası ölçüleri: oda en az kaç m² olmalı?
Türkiye'de bir ünit odası en az 12 m² olmalıdır. Ağız ve Diş Sağlığı Hizmeti Sunulan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik bu odayı muayene odası diye adlandırır. Odada en fazla bir diş üniti bulunabilir. Odada lavabo ve asgari donanım bulunur; hasta mahremiyeti ses, görüntü ve gürültü bakımından korunur.
Kural muayenehane için 8. maddede yazılıdır; poliklinik ve merkezdeki muayene odaları da aynı standarda uyar (md. 9/1-a, 10/1-a). Diş üniti, ISO 4073 standardına göre tedavi sırasında kullanılan, birbirine bağlı donanım ve aletlerin oluşturduğu işlevsel bütündür. Ünit odası ise bu bütünün, hastanın ve tedavi ekibinin bulunduğu odadır.
| Kaynak | Ölçünün türü | En × boy | Alan |
|---|---|---|---|
| Türkiye, yönetmelik (6 Ekim 2022'den beri) | Asgari oda alanı; en ve boy tanımlı değil | — | 12 m² |
| Türkiye, eski kural (2016–2022) | Ünitin baş tarafında 1,5 m, diğer üç yanında 1 m boşluk; örnek koltukla hesap | 2,71 × 4,46 m | 12,1 m² |
| ABD Gazi İşleri Bakanlığı (VA), çok amaçlı tedavi odası | Net oda alanı | — | 11,2 m² |
| VA, özel gereksinimli hastalar için tedavi odası | Net oda alanı | — | 14,0 m² |
| Henry Schein, toplum sağlığı merkezi rehberi | Önerilen oda | 3,05 × 3,35 m | 10,2 m² |
| Henry Schein, aynı rehber | Gerekirse basit oda | 2,74 × 3,05 m | 8,4 m² |
| Dentsply Sirona, Sinius ünitesi | Koltuk çevresinde dolaba ya da duvara önerilen mesafe | 2,55 × 2,66 m | 6,8 m² |
Tablodaki değerler aynı şeyi ölçmez. Türkiye oda büyüklüğünü, VA net oda alanını, Henry Schein odanın en ve boyunu verir. Dentsply Sirona ise yalnız ünitin kurulumu için koltuk ekseninden dolaba ya da duvara bırakılacak mesafeyi gösterir. Bize göre üretici ölçüsü bu yüzden bir alt sınırdır; lavabo, kapı ve hareket alanı ona eklenir.
Alan tek başına odanın biçimini belirlemez. 12 m²'lik kare bir oda yaklaşık 3,46 × 3,46 m, dar bir oda 2,4 × 5 m olabilir. Bize göre ünit odasında ilk bakılacak ölçü endir. Henry Schein'in toplum sağlığı merkezi rehberi, yan dolap kullanılacaksa enin 9 ft 8 inçten (yaklaşık 2,95 m) az olmamasını ister.
Aynı dağıtıcının yayımladığı ergonomi makalesi eni dolap ölçülerinden kurar. Makaleye göre koltuğun kolçağı ile yan dolabın kenarı arasında yaklaşık 27 inç (69 cm) bulunmalıdır; aynı mesafe arka duvar ya da dolap için de uygundur. Dolapların ön yüzleri arası 6,5–7 ft (1,98–2,13 m), dolap derinliği 15–18 inç (38–46 cm) olmalıdır. Makale bu ölçülerden yola çıkarak 9,5–10 ft (2,90–3,05 m) genişlikte bir oda önerir; sayıların toplamı 9–10 ft (2,74–3,05 m) eder.
Odanın boyu, aletlerin hekime nereden sunulduğuna bağlıdır. Henry Schein, arkadan sunumlu bazı sistemlerin daha derin oda istediğini belirtir. Genel anestezi altında tedavi yapılan merkezlerde salonda tek ünit ya da tek ameliyat masası bulunur. Bu salon en az 30 m², kısa kenarı en az 5 m olur (md. 10/1-c). Kliniğin toplam alanını ve odaların dizilişini diş kliniği yerleşim planı yazımızda anlattık.
Ünit koltuğunun çevresinde ne kadar boşluk bırakılmalı?
Türkiye'deki bugünkü yönetmelik koltuk çevresi için mesafe vermez. 2016–2022 arasında yürürlükte olan kural, ünitin hastanın başı tarafında en az 1,5 m, diğer üç tarafında en az 1 m çalışma alanı istiyordu. Bugün ölçüyü ünit üreticisinin kurulum belgesi verir; Dentsply Sirona Sinius için koltuk ekseninden bir yanda 1,45 m, öbür yanda 1,10 m önerir.
Mesafe kuralı, 23 Aralık 2016 tarihli değişiklikle muayenehane, poliklinik ve merkez maddelerine girdi. 2015'teki ilk metin ise muayene odası için de en az 12 m² istiyordu. 6 Ekim 2022'de yürürlüğe giren yeni yönetmelik mesafeyi bırakıp 12 m² alt sınırına döndü.
Oda eni = 1,00 m + koltuk eni + 1,00 m; oda boyu = 1,50 m + koltuk boyu + 1,00 m
| Değişken | Açıklama |
|---|---|
| 1,50 m | Hastanın başının geldiği taraftaki boşluk (2016–2022 kuralı) |
| 1,00 m | Diğer üç taraftaki boşluk |
| Koltuk eni ve boyu | Koltuğun sırtı yatık konumdaki üstten görünüş ölçüleri; ünit üreticisinin kurulum çiziminden alınır |
Örnek: Midmark'ın CH-1000 koltuğu sırtı yatık konumda yaklaşık 0,71 m genişlik ve 1,96 m boy kaplar. Oda eni 1,00 + 0,71 + 1,00 = 2,71 m, boyu 1,50 + 1,96 + 1,00 = 4,46 m olur. Alan yaklaşık 12,1 m²'dir.
Hesap, eski kuralın bugünkü 12 m²'ye çok yakın bir oda verdiğini gösteriyor. Fark biçimdedir: bu koltukla eski kural yaklaşık 4,46 m boy isterdi, bugünkü kural 3,46 m kenarlı kare odayı da kabul eder. Hesapta ünitin yerini koltuğun ölçüsü tutar; aletlerin ve lambanın kolları bu sınırın dışına taşabilir. Yönetmelik iki kural arasında bir bağ kurmaz; karşılaştırma bizim hesabımızdır.
Üretici belgeleri koltuk çevresini daha ayrıntılı tarif eder. Midmark, koltuk tabanının arka ortası ile 12 saat dolabı arasında 144,8–152,4 cm bırakılmasını ve lamba kolunun duvardan 5,1 cm uzakta durmasını önerir. Dentsply Sirona'nın çiziminde döşeme deliğinin ortasından ayak ucundaki duvara 410 mm vardır. Tepsi ya da Heliodent Plus röntgeni kullanılıyorsa bu mesafe en az 600 mm olur.
Aynı çizim, lambanın, tepsinin ve röntgen kolunun dönüş alanının gösterilen mesafeden büyük olduğu uyarısını taşır. Bize göre ünit modeli seçilmeden odanın duvarları kesinleşmemelidir. Model henüz belli değilse eski mesafe kuralı ve yaklaşık 3 m'lik en, planı sınamak için iyi bir kontrol ölçüsüdür.
Saat yönü çalışma bölgeleri ünit yerleşimini nasıl etkiler?
Saat yönü kavramında hastanın ağzı kadranın merkezidir, başı saat 12 yönündedir. ISO 4073 standardı ağzın çevresine 0,5 m aralıklı dört çember (A, B, C, D) çizer ve çevreyi saat kadranı gibi 12 dilime böler. Donanımın yeri bu koordinatla yazılır: A8, saat 8 yönünde ve 0,5 m içinde demektir.
Brezilyalı üretici Alliage'ın Dabi Atlante markalı ünit için hazırladığı kurulum belgesi bu çemberlere işlev verir. Belgeye göre 6–12 ekseni odayı iki alana ayırır: bir yanda hekimin, öbür yanda asistanın alanı. Çemberlerin içine konacak donanımı aşağıdaki tablo özetler.
| Çember | Hastanın ağzından uzaklık | Bu alanda bulunanlar |
|---|---|---|
| A | 0–0,5 m | Transfer bölgesi: hastanın ağzına giden aletler ve el aletleri; hekim ve asistan tabureleri |
| B | 0,5–1,0 m | Kolu uzatarak erişilen en geniş çalışma alanı: yardımcı tablalar ve ünitin gövdesi |
| C | 1,0–1,5 m | Ünit alanının dış sınırı: sabit dolaplar ve evyeler; çekmeceler açıldığında B çemberine girmelidir |
| D | 1,5–2,0 m | ISO 4073'teki son çember; kurulum belgesi bu halkaya ayrı bir işlev vermez |
Henry Schein'in ergonomi makalesine göre sağ elini kullanan hekim çoğunlukla saat 9 ile 12 arasında, en çok 11–11.30 konumunda oturur. Makale, ABD'deki bir anketi aktararak 11–11.30 konumunda bel yaralanmalarının 9–10 konumuna göre daha az görüldüğünü yazar. Aynı makaleye göre oda ölçüsü hekimin değil, asistanın hareketlerine göre kurulmalıdır.
Sabit dolaplar ağızdan en çok 1,5 m uzakta durmalı, açılan çekmeceler 1 m içinde kalmalıdır. Hekim tarafında taburenin saat 9 ile 12 arasında rahat dönebileceği bir boşluk, asistan tarafında da yan dolaba kısa bir uzanma mesafesi gerekir.
Aletlerin sunuluş biçimi de yerleşimi değiştirir. Henry Schein üç tür sayar: hekim ve asistana hizmet eden tek ünit, hastanın göğsü üzerinden sunulan ünit ve bölünmüş sistem. Bölünmüş sistemde asistan üniti arkada, hekim üniti yan duvarda ya da hastanın üzerinde durur. Makaleye göre hastanın üzerinden sunum, dönme ve uzanma hareketlerini azaltır.
Ünit için zeminde hangi tesisat bağlantıları gerekir?
Ünitin zemindeki bağlantı noktasında genellikle basınçlı hava, temiz su, emiş (vakum), atık su ve elektrik bulunur; veri kablosu için ayrı bir boru bırakılır. Bağlantıların yeri ve ölçüsü üreticiye göre değişir. Ünitlerin hava, su, emiş ve atık su sistemlerinin şartlarını ISO 7494-2 standardı belirler; uygulamada ölçüyü seçilen ünitin kurulum belgesi verir.
| Bağlantı | Dentsply Sirona, Sinius | Midmark (CH-1000 koltuk ve ünitleri) |
|---|---|---|
| Basınçlı hava | 5,5–7,5 bar; en az 50 l/dk; çiy noktası −20 °C ya da altı; 10 × 1 mm boru, 3/8 inç köşe vana | 80–100 psi (yaklaşık 5,5–6,9 bar); 1/2 inç boru, zeminden 5 cm; kapatma vanası; filtreli, kuru ve yağsız hava |
| Su | 2,5–6 bar; en az 3 l/dk; sertlik 12 °dH'yi aşarsa yumuşatıcı; 10 × 1 mm boru, 3/8 inç köşe vana | 40–60 psi (yaklaşık 2,8–4,1 bar); 1/2 inç boru, zeminden 5 cm; kapatma vanası |
| Emiş (vakum) | 0,12–0,18 bar vakum; en az 500 Nl/dk; DN40 boru, iç çap yaklaşık 36,5 mm | Boruyu merkezî vakum üreticisi belirler; 3/4 inç (1,9 cm) dış çaplı boru, zeminden 2,5 cm |
| Atık su | DN40 boru, iç çap yaklaşık 36,5 mm; en çok 3 l/dk | Sifona kadar en az 1 1/2 inç (3,8 cm) iç çap, sifondan sonra 3/4 inç (1,9 cm); zeminden 2,5 cm |
| Elektrik ve veri | 3 × 1,5 mm² kablo, zeminden en az 500 mm; 230 V'ta 16 A sigorta; veri borusu iç çapı en az 50 mm | Elektrik kutusunun üstü zeminden en çok 11,4 cm; veri borusu zeminden 2,5 cm |
| Konum ve yükseklik | Döşeme deliğinin ortası ünitin ayak ucundan 269 mm; hava ve su vanaları zeminden en çok 60 mm, emiş ve atık su zeminle aynı seviyede | Bağlantılar üreticinin zemin şablonuyla yerleştirilir; zeminin koltuğu taşıyıp sabitleyecek yapıda olması istenir |
Tablodaki iki üretici aynı bağlantıları farklı ölçü ve basınçla ister. Bu nedenle tesisat çıkışları, ünit markası ve hekimin sağ ya da sol çalışacağı kesinleşmeden zemine yerleştirilmemelidir. Dentsply Sirona, döşeme altı bağlantılar için bir kurulum şablonu kullanılmasını ve hatların yerinin bu şablonla denetlenmesini ister.
Boruların eğimi de belirlenmiş değerlerdir. Alliage, basınçlı hava hattına akış yönünde %5–10 eğim ve en alçak noktaya otomatik tahliye vanası, atık su hattına %2–5 eğim ister. Yüksek emiş hattında 25 mm çaplı sert PVC boru ve 45° bağlantılar önerir.
Zemin, ünitin ağırlığını ve sabitleme kuvvetini taşımalıdır. Dentsply Sirona zeminin en az 0,5 N/cm², yani yaklaşık 500 kg/m² taşımasını ve vida noktalarında 1 kN'u aşan çekme kuvvetine dayanmasını ister.
Picco Mimarlık'ın diş kliniği projelerinde kaç ünit planlandı?
Picco Mimarlık'ın proje arşivinde Kasım 2026 itibarıyla ünit sayısı kayıtlı 124 diş sağlığı projesi var. Bunların 120'si Türkiye'de ve toplam 704 ünit içeriyor; projeler 2015–2026 yıllarına ve 21 ile yayılıyor. Yurt dışında Bişkek, Necef ve Londra'daki üç proje ile İran'daki bir projede 15 ünit daha var.
Türkiye'deki ünitlerin 575'i 95 poliklinikte, 71'i 6 ağız ve diş sağlığı merkezinde, 41'i 18 muayenehanede, 17'si bir diş hastanesindedir. Proje başına medyan ünit sayısı 5'tir.
Kayıt yılı 2017–2021 olan 54 projede 300 ünit, eski mesafe kuralının yürürlükte olduğu döneme denk gelir. 2023–2026 yıllarına kayıtlı 47 projede 261 ünit var; bu projeler 12 m² kuralının dönemindedir. Arşiv kayıtlarında oda ölçüsü bulunmadığından bu yazıda Picco projelerine ait oda ölçüsü verilmedi.
Örnek olarak Antalya'daki Nanodent Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi 2021 tarihli, 10 ünitli ve 1.300 m² olarak kayıtlıdır; proje anahtar teslim yürütüldü. Diğer projeler için sağlık kurumları projelerimize bakabilirsiniz.
Diş kliniği projenizi konuşalım.
Kısa bilgilerinizi bırakın; ekibimiz sizinle iletişime geçip kapsamı, bütçeyi ve sonraki adımları konuşsun.
Mevcut mekânlarda yerinde keşif ücretsizdir.
Hemen konuşmak isterseniz: WhatsApp Picco Mimarlık’ı arayın: +90 850 532 10 50
Proje talebiniz bize ulaştı.
Ekibimiz paylaştığınız bilgileri inceleyerek sizinle iletişime geçecek.
Sık sorulan sorular
İki diş üniti aynı odaya konabilir mi?
Türkiye'de konamaz. Yönetmelik muayene odasında en fazla bir diş üniti bulunmasına izin verir; poliklinik ve merkezdeki odalar da bu standarda uyar. İki ünit için en az 12'şer m²'lik iki ayrı oda gerekir. Güncel hükmü başvurudan önce il sağlık müdürlüğünden doğrulayın.
12 m²'den küçük eski bir ünit odası ruhsatını kaybeder mi?
Kural olarak kaybetmez. 15 Aralık 2024'te değişen geçici 1. maddeye göre yeni yönetmelikten önce ruhsatlandırılan kuruluşlar, fiziki şartlar bakımından ruhsat tarihindeki yönetmeliğe tabidir. İstisnalar vardır: kuruluş başka adrese taşınırsa ön izin, ruhsat ve faaliyet izin belgesi başvuruları yeniden yapılır. Büyük onarım ve tadilatta belediyece onaylanmış revize projelerle müdürlüğe başvurulur (md. 15/5, 15/10). Ruhsata esas fiziki alanlar da izinsiz değiştirilemez. Ruhsat adımlarını diş kliniği açma şartları yazımızda anlattık.
Ünit odasının kapısı ne kadar geniş olmalı?
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'ne göre net kapı genişliği bağımsız bölüm girişlerinde en az 1,00 m, diğer mahallerde en az 0,90 m'dir. Kapı yüksekliği en az 2,10 m'dir. Ünit odasının kapısı kural olarak ikinci gruba girer. Bu yönetmelik uygulama imar planı olan alanları kapsar; ilgili idarenin kendi imar yönetmeliği de geçerli olabilir. Diş sağlığı yönetmeliği poliklinik kapılarının tekerlekli sandalyeyle taşımaya uygun olmasını ister, ölçü vermez. Henry Schein'e göre ABD'deki erişilebilirlik kuralı en az 32 inç (yaklaşık 81 cm), tercihen 36 inç (91 cm) net giriş ister. Bu giriş, tekerlekli sandalyeden koltuğa geçiş içindir. Güncel hâlini ilgili idareden doğrulayın.
Ünit odasının tavan yüksekliği ne kadar olmalı?
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, iskân edilen katlarda iç yüksekliği asma katlar dışında en az 2,60 m olarak belirler; ilgili idarenin imar yönetmeliği de geçerli olabilir. Ünite bağlı bir lamba bu yüksekliğe sığabilir: Dentsply Sirona'nın Sinius çiziminde lambanın en üst noktası yerden 2,15 m'dir. Tavana asılan lamba seçilirse askı yükünü ve yüksekliği üreticinin belgesinden, kuralın güncel hâlini ilgili idareden doğrulayın.
Ünit odasında pencere zorunlu mu?
Ağız ve diş sağlığı yönetmeliği pencere şartı koymaz; bütün alanların uygun biçimde havalandırılmasını ve yeterli aydınlatılmasını ister. 2015'teki ilk metin muayene odasının gün ışığıyla aydınlatılmasını istiyordu; bu ifade 2016'daki değişiklikle kalktı. ABD'de VA, tedavi odalarından dışarının görünmesini hastanın stresini azaltan bir özellik sayar. Güncel hükmü il sağlık müdürlüğünden doğrulayın.
Solak hekim için ünit odası farklı mı planlanır?
Bize göre sağ elini kullanan hekim için tanımlanan çalışma alanları, solak hekimde 6–12 ekseninin öbür yanına geçer. Henry Schein, odayı sağ ve sol elini kullanan hekimler birlikte kullanacaksa koltuğun iki yanında aynı boşluğun bırakılmasını ister. Midmark gibi üreticiler koltuğa bağlı aletleri sağa ya da sola kurulabilen seçeneklerle sunar. Bize göre zemin bağlantıları bu karar verilmeden yerleştirilmemelidir.
Ünit odası ölçülerine alanla değil, seçilen ünitin kurulum çizimi, koltuk çevresindeki boşluk ve tesisat noktasıyla başlamak, odanın sonradan değişmesini önler. Odanızın ölçüsünü ve ünit yerleşimini birlikte değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.