Terapi odası tasarımı: kaç m², ses gizliliği, ışık ve oturma düzeni
Terapi odası tasarımı, konuşmanın odanın dışında anlaşılmamasıyla başlar. İngiltere Sağlık Bakanlığı'nın sağlık yapıları akustik kılavuzu HTM 08-01, görüşme odalarını "gizli" sınıfına koyar ve bitişik odaya yerinde en az 47 dB ses yalıtımı ister. Adana Tabip Odası'nın yönetmelik özetine göre Türkiye'de hekim muayenehanesinde muayene odası en az 16 m²'dir; klinik psikoloğun uygulama odası için yönetmelik en az 10 m² ister. Işık kısılabilir olmalı, terapistin yeri kapıya yakın durmalıdır.
| Konu | Ölçü ya da kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Oda alanı | Türkiye: hekim muayene odası en az 16 m², klinik psikolog uygulama odası en az 10 m²; VA görüşme odası yaklaşık 11,6 m² | Adana Tabip Odası özeti; Serbest Meslek İcrası Yönetmeliği md. 11; VA PG 18-12 |
| Bitişik odaya ses yalıtımı | Yerinde en az 47 dB DnT,w ("gizli" sınıfı) | HTM 08-01 |
| Ortak duvar | Laboratuvar değeri yaklaşık Rw 55–56 dB; VA'ya göre en az STC 50 | HTM 08-01 formülü (55 dB: Picco örnek hesabı); VA PG 18-12 |
| Koridor kapısı | Masif, en az 21 kg/m² ve fitilli: Rw 30–35 dB; fitilsiz: Rw 20–25 dB | HTM 08-01 |
| Oda içi sessizlik | Dış gürültü en çok 40 dB LAeq,1h; tesisat gürültüsü NR 35 | HTM 08-01 |
| Aydınlatma | Genel 100 lüks, masada 500 lüks; 3.500–4.100 K; CRI en az 80; kısılabilir | VA PG 18-12 |
| Oturma ve kapı | Terapistin yeri kapıya yakın; terapist danışana dönük oturur | VA PG 18-12 |
| Güvenlik | Görüşme odasında sabit alarm butonu; en az bir odada iki giriş-çıkış | VA PG 18-12; HBN 11-01 |
Terapi odası kaç m² olmalı?
Bireysel ve aile görüşmesi için kaynakların verdiği oda alanları 8 ile yaklaşık 17,4 m² arasındadır. Türkiye'de hekim muayenehanesinde muayene odası en az 16 m², klinik psikoloğun uygulama odası en az 10 m²'dir. ABD Gaziler İşleri Bakanlığı (VA) bireysel görüşme odasını yaklaşık 11,6 m², aile görüşme odasını yaklaşık 17,4 m² planlar. İngiltere'nin birinci basamak kılavuzu, ruh sağlığı danışmanlığında da kullanılan dört kişilik görüşme odasına 8 m² ayırır.
Veriyi tablo olarak göster
| Oda | Alan (m²) |
|---|---|
| HBN 11-01: görüşme odası (4 kişi) | 8 |
| Türkiye: klinik psikolog uygulama odası (asgari) | 10 |
| VA: bireysel görüşme odası | 11,6 |
| Türkiye: hekim muayene odası (asgari) | 16 |
| HBN 11-01: grup odası (7 kişi) | 16 |
| VA: aile görüşme odası | 17,4 |
| HBN 11-01: çok amaçlı grup odası | 32 |
VA'nın 2018 tarihli ayakta ruh sağlığı tasarım rehberi, görüşme odasını 10 × 12,5 ft (yaklaşık 3,05 × 3,81 m) ölçülerinde tek bir modül olarak tanımlar. Odada kollu iki koltuk, bir lamba sehpası ve yazı tablalı bir koltuk bulunur. VA aile görüşme odasını, terapist dahil en çok altı kişi için, temel odanın 1,5 katı büyüklükte planlar.
Türkiye'deki 16 m² şartı bir kullanım alanı ölçüsüdür ve VA'nın görüşme odasından büyüktür. Adana Tabip Odası'nın özetine göre oda, en az 8 m²'lik hekim çalışma alanı ve 8 m²'lik muayene alanından oluşan bağlantılı iki oda olarak da düzenlenebilir. Psikologların yönetmeliği ise asgari ölçülerde %10'a kadar sapmaya izin verir.
Terapi odası tasarımında ses gizliliği nasıl sağlanır?
Ses gizliliği; duvarın yalıtımı, kapının sızdırmazlığı ve odanın dışındaki arka plan sesiyle birlikte sağlanır. HTM 08-01'e göre "gizli" bir odada yükseltilmiş sesle yapılan konuşma yan odada duyulabilir ama anlaşılmaz; normal konuşma ise duyulmaz. Bitişik iki görüşme odası arasında yerinde en az 47 dB DnT,w gerekir.
DnT,w, iki oda arasında yerinde ölçülen ve odanın yankısına göre düzeltilen ses düzeyi farkının tek sayılı değeridir. Rw ise aynı bölmenin laboratuvarda ölçülen ağırlıklı ses azaltma indeksidir. HTM 08-01, hafif bölmelerin şantiyede laboratuvar değerinin en az 7 dB altında ölçüleceğini varsayar. Bu yüzden yerindeki hedef, duvar seçilmeden önce laboratuvar değerine çevrilir.
Rw ≈ DnT,w + 10 · log10(S / V) + 14
| Değişken | Anlamı |
|---|---|
| Rw | Bölmenin laboratuvarda ölçülen ağırlıklı ses azaltma indeksi (dB) |
| DnT,w | Yerinde istenen ses düzeyi farkı; gizli görüşme odası için 47 dB |
| S | Ortak bölmenin alanı (m²) |
| V | Sesi alan odanın hacmi (m³) |
| 14 | Hafif bölmenin yerinde en az 7 dB kayıp verdiği varsayımını da içeren sabit |
Örnek: Yan yana iki 4 × 4 m terapi odası, tavan yüksekliği 2,7 m. Ortak duvar S = 4 × 2,7 = 10,8 m², oda hacmi V = 43,2 m³. Rw ≈ 47 + 10 · log10(10,8 / 43,2) + 14 = 47 − 6 + 14 = 55 dB. HTM 08-01'in kendi örneğinde (S = 11 m², V = 34 m³) sonuç 56 dB'dir.
VA, FGI kılavuzuna dayanarak görüşme odası için en az STC 50 önerir; STC, ABD'nin laboratuvarda ölçülen ses geçiş sınıfıdır. Rehbere göre 45'in üstündeki değerler genellikle çift kat alçıpan gerektirir.
Kapı neden en zayıf halkadır?
Duvardaki kapı, bölmenin performansını belirgin biçimde düşürür. HTM 08-01'e göre tipik bir kapı takımının değeri Rw 30–35 dB'dir; fitil kullanılmazsa Rw 20–25 dB'e iner. Koridordan girişte en az 21 kg/m²'lik masif kapı kanadı ve fitil önerilir.
Etkiyi alan ağırlıklı hesapla görmek kolaydır. 4 × 2,7 m'lik bir koridor duvarı Rw 55 dB, içindeki 1,0 × 2,1 m'lik kapı Rw 30 dB olsun. Kapı duvarın yaklaşık beşte biridir, ama bütünün değeri yaklaşık 37 dB'e iner. Fitilsiz, Rw 20 dB'lik bir kapıyla sonuç yaklaşık 27 dB olur. Bu, laboratuvar değerleriyle yaklaşık bir hesaptır; yerinde değer daha düşük çıkar.
HTM 08-01 bu nedenle, 40–45 dB'in üstündeki bölmelerin yüksek performanslı kapı ya da iki kapılı ara hol olmadan pek yarar sağlamadığını belirtir. Türkiye'de Binaların Gürültüye Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik (Bakanlık uygulama kılavuzu) de kapıyı ayrıca ele alır. Kapı içeren yapı elemanında, kapıyla birlikte sağlanan değer sınır değerden en çok 14 dB düşük olabilir. Yönetmelik yeni binalarda en az C, kullanım amacı değişen ya da esaslı tadilat gören binalarda en az D sınıfı arar; güncel hâlini belediyeden doğrulayın. VA da kapı, pencere, priz ve havalandırma kanalı geçişlerinin sesi bölmeden kaçırmayacak biçimde detaylandırılmasını ister.
Arka plan sesi ve ses maskeleme
Kapı her kenarından fitilli olsa bile, oda dışındaki arka plan sesi düşükse konuşmalar kulak verilerek duyulabilir. HTM 08-01 bu yüzden gizli odaların, bekleme alanı gibi insanların durduğu yerlerin yakınına konmamasını ister. Konuşma gizliliğinin önemli olduğu yerlerde nitelikli bir elektronik ses maskeleme sistemi düşünülmesini önerir.
Terapi odasında oturma düzeni ve kapı nasıl planlanır?
Terapi odasında oturma düzeni, rahat bir konuşma mesafesini ve terapistin kapıya engelsiz ulaşmasını birlikte gözetir. VA, terapistin çalışma yerini kapıya yakın koyar; böylece gerektiğinde odadan ilk o çıkar ve danışan bu yolu kapatmaz. Rehberde terapist danışana dönük oturur ve mobilya esnek düzenlenir.
Kişiler arası mesafe için bir başlangıç noktası, antropolog Edward T. Hall'un 1966 tarihli The Hidden Dimension kitabındaki dört bölgedir.
Veriyi tablo olarak göster
| Mesafe bölgesi | En az (m) | En çok (m) |
|---|---|---|
| Mahrem mesafe | 0 | 0,46 |
| Kişisel mesafe, yakın evre | 0,46 | 0,76 |
| Kişisel mesafe, uzak evre | 0,76 | 1,22 |
| Sosyal mesafe, yakın evre | 1,22 | 2,13 |
| Sosyal mesafe, uzak evre | 2,13 | 3,66 |
| Genel mesafe, yakın evre | 3,66 | 7,62 |
Hall'a göre kişisel mesafenin uzak evresi (yaklaşık 0,76–1,22 m), birini "kol mesafesinde" tutmaktır; kişisel konular bu mesafede konuşulabilir. Kişisel olmayan iş görüşmeleri sosyal mesafede (yaklaşık 1,22–3,66 m) yapılır; yakın evrede (yaklaşık 1,22–2,13 m) katılım daha fazladır.
Hall'un ölçüleri, çoğu ABD'nin kuzeydoğu kıyısından gelen, orta sınıf ve sağlıklı yetişkinlerin gözlemine dayanır. Hall bu genellemelerin insan davranışını genel olarak temsil etmediğini kendisi yazar. Türkiye, Körfez ya da Kafkasya'daki danışanlar için uygun mesafe farklı olabilir.
Mesafenin görüşmeye etkisini sınayan Dumont ve Lecomte'nin 1975 tarihli deneyinde 18 danışman adayı ve 54 öğrenci danışan, 30, 50 ve 80 inç aralıklı koltuklarda görüştü. En yüksek empati puanı 50 inçte (yaklaşık 1,27 m) ve en loş ışıkta ölçüldü. Ancak mesafenin tek başına etkisi istatistiksel olarak anlamlı değildi.
Bize göre bulgular kesin bir ölçü değil, bir aralık verir; danışan koltuğunu oynatabilirse mesafeyi kendisi seçer.
Mahremiyet ve güvenlik için kapılar
Mahremiyet, danışanın başkalarıyla karşılaşmadan girip çıkabilmesiyle de korunur. VA'nın yeni kliniklerinin bir bölümünde, iki kapılı görüşme odalarına hekimler personel bölgesinden, hastalar hasta koridorundan girer. HBN 11-01, en az bir görüşme odasının saldırgan ya da huzursuz hastalar için iki giriş-çıkışlı olmasını önerir.
VA, görüşme odalarında ve ruh sağlığı personelinin ofislerinde sabit alarm butonu ister. HBN 11-01'e göre personel acil çağrı noktaları, personelin hastayla görüştüğü yerlere konur. Butonun yeri, yanlışlıkla basılmayı en aza indirecek ve olası bir saldırganı caydıracak biçimde seçilir.
Terapi odasında ışık ve pencere nasıl olmalı?
Terapi odasında ışık kısılabilir olmalı ve kumandası terapistte bulunmalıdır. VA'nın görüşme odası şablonu genel aydınlatmayı 100 lüks, masa yüzeyini 500 lüks olarak verir. Lambalar 3.500–4.100 K renk sıcaklığında ve renksel geriverim indeksi (CRI) en az 80'dir. Gün ışığı, kamaşmayı azaltmak için denetlenir.
Renk sıcaklığı, ışığın sarımsı ya da beyaz-mavimsi görünüşünü kelvin (K) cinsinden anlatır. Renksel geriverim indeksi, ışığın renkleri ne kadar doğru gösterdiğini en çok 100 olan bir ölçekle verir.
Pencere ve camlar mahremiyeti de etkiler. VA, bireysel ve grup terapisi odalarında kapı yanı camlarını önermez; hasta alanlarındaki iç camlarda temperli lamine cam önerir. Sokağa ya da koridora bakan pencerede görüşü kesip ışığı geçiren bir perde ya da film, bize göre gün ışığını korumanın pratik bir yoludur.
Renk ve görseller için VA, ruh sağlığı kliniklerinde sert renklerden, kırık çizgilerden ve kaotik hareket içeren görüntülerden kaçınılmasını ister; göz yanılsaması yaratan grafikler hiç kullanılmaz.
Türkiye'de psikiyatri muayenehanesi ve psikolog birimi için hangi şartlar aranır?
Türkiye'de psikiyatri muayenehanesi, 19 Nisan 2025'te yayımlanan Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik'e tabidir. Muayenehaneyi bir tabip açar. İl sağlık müdürlüğü mekânı yönetmeliğin Ek-15/B'sine göre yerinde inceler. Adana Tabip Odası'nın özetine göre muayene odası en az 16 m², bekleme salonu iki hekime kadar en az 10 m²'dir.
Aynı özete göre tuvalet bekleme salonuna koridorla bağlanır; acil çağrı sistemi, engelli tutamağı ve el yıkama bölümü bulunur. Muayenehane katta ise binada asansör aranır; arşiv birimi ve acil seti de gerekir. Bu şartların tablosunu göz muayenehanesi tasarımı yazımızda bulabilirsiniz.
Ruh sağlığı dalı için bilinen bir istisna lavabodur: 2008 yönetmeliği, 2011 değişikliğiyle, ruh sağlığı ve hastalıkları dallarında muayene odasında lavabo aramıyordu. Adana Tabip Odası'nın 2025 yönetmeliği özetinde de bu istisna yer alır. Resmî eki okuyamadığımız için güncel hâlini başvurudan önce il sağlık müdürlüğünden doğrulayın.
Klinik psikoloğun biriminde ise durum terstir. 2025 tarihli Sağlık Meslek Mensuplarının Serbest Meslek İcrası Hakkında Yönetmelik, en az 10 m²'lik uygulama odasında lavaboyu zorunlu tutar.
Yönetmelik ayrıca sağlık kuruluşunda hasta mahremiyeti ile hasta bilgilerinin gizliliği ilkelerinin ihlal edilemeyeceğini söyler (madde 28/1-t). Bekleme salonunun alanı ve bankodaki konuşma gizliliği için klinik bekleme salonu tasarımı yazımıza bakabilirsiniz.
Picco Mimarlık muayenehane projelerinde hangi ölçeklerde çalışıyor?
Picco Mimarlık 2015–2026 arasında 131 sağlık yapısı projesi tasarladı; bunların 126'sı Türkiye'de, 21 ildedir. Projelerin 19'u muayenehanedir ve hepsi diş hekimliği muayenehanesidir. Portföyde psikiyatri ya da psikoloji muayenehanesi projesi yoktur; bu bölüm küçük muayenehane ölçeğindeki deneyimi özetler.
Muayenehane projelerinin kayıtlı alanı 86 ile 380 m² arasında, medyanı 122 m²'dir. 19 projenin 13'ü 150 m² ve altındadır, 12'si Antalya'dadır. Örneğin Antalya'daki Mete Mutlu Erden Muayenehanesi 110 m²'dir. Tüm projeleri sağlık kurumları sayfamızda görebilirsiniz.
Picco'nun küçük muayenehanelerdeki genel yaklaşımı, odaların yerini akışa ve ses kaynaklarına göre en başta sabitlemektir. Terapi odası tasarımında bu, görüşme odasını bekleme salonundan, tuvaletten ve tesisat geçişlerinden uzağa koymak demektir. Yazıdaki ölçüler kılavuzlardandır, bir Picco projesinden değil.
Klinik projenizi konuşalım.
Kısa bilgilerinizi bırakın; ekibimiz sizinle iletişime geçip kapsamı, bütçeyi ve sonraki adımları konuşsun.
Mevcut mekânlarda yerinde keşif ücretsizdir.
Hemen konuşmak isterseniz: WhatsApp Picco Mimarlık’ı arayın: +90 850 532 10 50
Proje talebiniz bize ulaştı.
Ekibimiz paylaştığınız bilgileri inceleyerek sizinle iletişime geçecek.
Sık sorulan sorular
Psikolog ofisi için de aynı şartlar geçerli mi?
Aynı değildir. 29 Mart 2025 tarihli yönetmeliğe göre Türkiye'de klinik psikologlar, il sağlık müdürlüğünden ruhsatlı bir sağlık meslek hizmet birimi açar. Birimde en az 10 m²'lik ve lavabolu bir uygulama odası, en az 8 m² bekleme salonu ve engelli kullanımına uygun tuvalet bulunur. Yönetmeliğe dava açıldığı için güncel hâlini doğrulayın; ofis düzeni için ofis tasarımı rehberimize bakabilirsiniz.
Beyaz gürültü cihazı ses yalıtımının yerini tutar mı?
Tam olarak tutmaz, ama yardımcı olur. HTM 08-01, İngiltere'de nitelikli ve dikkatle devreye alınmış elektronik ses maskeleme sistemlerinde, gereken ses yalıtımının yerel onayla 5 dB'e kadar azaltılabileceğini söyler. Fitilsiz bir kapı Rw 20–25 dB'e düştüğü için maskeleme, kapı ve duvar önlemlerinden sonra gelir.
Grup terapisi odası kaç m² olmalı?
HBN 11-01, tekerlekli sandalye yeri dahil yedi kişilik grup odasına 16 m², çok amaçlı grup odasına 32 m² ayırır. VA grup terapisi odasını en çok 12 hasta için boyutlandırır; terapist dahil en çok altı kişilik aile görüşmeleri için yaklaşık 17,4 m² planlar.
Online terapi için odada nelere dikkat edilir?
VA, her görüşme odasının görüntülü terapiyi destekleyebilmesini ister. Işık kaynakları, katılımcıların yüzünü yeterince aydınlatacak biçimde seçilir ve yerleştirilir. Mahremiyet ve gizlilik için hem terapistin hem danışanın bulunduğu yerde akustik yalıtım gerekir. Bize göre kameranın arkasında pencere ya da kapı kalmaması, görüntü ve mahremiyet için yararlıdır.
Terapi odasında halı ve yumuşak yüzeyler gerekli mi?
Yankıyı azaltmak için yutucu yüzey gerekir. Türkiye'deki gürültü yönetmeliği, sağlık tesislerinde tavan kaplamasının ağırlıklı ses yutma katsayısının (αw) en az 0,75 olmasını ister; yönetmelik ekindeki (EK-6) yankılanma sürelerinin sağlandığı hesapla gösterilirse bu şart aranmaz. HBN 11-01'e göre danışmanlık bölümlerinde bazen halı ve yumuşak döşeme kullanılır.
Terapi odası için mekân kiralamadan önce ortak duvarları, koridor kapısını, bekleme salonuyla ilişkiyi ve ikinci bir çıkışın mümkün olup olmadığını kontrol edin. Bu kararlar malzeme seçiminden önce, plan aşamasında verilir. Yerleşim planı ve ruhsat projesi için Picco Mimarlık ile iletişime geçebilirsiniz.